Kattenoogpezzottaiet

Kattenoog-pezzottaiet, ook bekend als raspberyl of frambozenberil, is een zeldzame en unieke edelsteen die edelsteenliefhebbers wereldwijd heeft geboeid.

Koop natuurlijke edelstenen in onze edelstenenwinkel

Overzicht van kattenoog-raspberyl

Pezzottaïet, vaak op de markt gebracht als "raspberyl" of "frambozenberil", is een relatief nieuwe edelsteensoort die in september 2003 werd erkend door de International Mineralogical Association. Kattenoog-pezzottaïet is een cesium-analoog van beril, een silicaat dat cesium, beryllium, lithium en aluminium bevat, met de chemische formule Cs(Be₂Li)Al₂Si₆O₁₈.

Herkomst en ontdekking

Dit prachtige mineraal is vernoemd naar de Italiaanse geoloog en mineraloog Federico Pezzotta. Aanvankelijk werd aangenomen dat kattenoog-pezzottaïet rode beril was of een nieuwe variëteit van beril, bekend als cesiumberil. In tegenstelling tot echte beril bevat pezzottaïet echter lithium en kristalliseert het in het trigonale kristalsysteem in plaats van het hexagonale systeem dat typisch is voor berilmineralen.

Kleur en vorming

Kattenoog-pezzottaiet varieert in kleur van frambozenrood tot oranjerood en roze, waarbij exemplaren vaak levendige tinten vertonen. De edelsteen werd voor het eerst ontdekt in miarolitische holtes in de granietpegmatietvelden van de provincie Fianarantsoa, in het zuiden van Madagaskar. Deze pezzottaietkristallen waren over het algemeen klein, met een maximale afmeting van ongeveer 7 cm (2,8 inch), en hadden een tabulaire of isometrische kristalvorm. Vanwege hun schaarste is er slechts een beperkt aantal pezzottaietkristallen gevonden, en de meeste bevatten veel insluitsels, zoals groeibuizen en vloeistofveren.

Chatoyantie en edelsteenformaat

Ongeveer 10% van het ruwe materiaal vertoont chatoyantie en laat na het polijsten het "kattenoogeffect" zien. De meeste geslepen pezzottaïet-edelstenen wegen minder dan één karaat (200 mg), en grotere exemplaren van meer dan twee karaat (400 mg) zijn zeldzaam.

Kattenoog pezzottaïet uit Madagaskar

Identificatie van kattenoog pezzottaïet

Kattenoog-pezzottaiet heeft een hardheid van 8 op de schaal van Mohs, vergelijkbaar met beril. De fysische en optische eigenschappen onderscheiden het echter van reguliere beril. Het heeft een soortelijk gewicht van 3,10, een brekingsindex van 1,601 tot 1,620 en een dubbelbreking van 0,008 tot 0,011 (unifocaal negatief), wat allemaal hoger is dan die van beril.

Fysische eigenschappen

De edelsteen is bros en vertoont een schelpvormige tot onregelmatige breuk, met een witte streepkleur. Net als beryl heeft pezzottaiet een onvolkomen tot redelijke basale splijting. Pleochroïsme in pezzottaiet varieert van roze-oranje of paarsachtig roze tot rozeachtig paars, wat zorgt voor een betoverend kleurenspel. Het absorptiespectrum van pezzottaiet, zoals waargenomen met een handspectroscoop voor direct zicht, vertoont een opvallende band tussen 485 en 500 nm. Daarnaast vertonen sommige exemplaren zwakke lijnen bij 465 en 477 nm en een vage band van 550 tot 580 nm.

Zeldzaamheid en vindplaatsen

De oorspronkelijke afzettingen in Madagaskar zijn grotendeels uitgeput, waardoor de edelsteen steeds zeldzamer wordt. Kattenoog-pezzottaïet is ook ontdekt in Afghanistan, hoewel het materiaal aanvankelijk werd aangezien voor cesiumrijke morganiet (roze beril). Net als morganiet en bixbiet dankt pezzottaïet zijn kenmerkende kleur aan door straling geïnduceerde kleurcentra met driewaardig mangaan. Opmerkelijk is dat pezzottaïet zijn kleur verliest als het gedurende twee uur tot 450°C wordt verhit, maar de oorspronkelijke kleur kan worden hersteld door middel van gammastraling.

Het kattenoogeffect van framboosberyl

In de gemmologie is chatoyantie (ook wel bekend als het "kattenoogeffect") een optisch reflectie-effect dat zichtbaar is in bepaalde edelstenen. De term "chatoyantie" is afgeleid van de Franse uitdrukking "oeil de chat", wat "kattenoog" betekent. Chatoyantie ontstaat ofwel door de vezelachtige structuur van een materiaal, zoals te zien is bij kattenoog-toermalijn, ofwel door vezelachtige insluitsels of holtes in de steen, zoals waargenomen bij kattenoog-chrysoberil.

Chatoyantie in pezzottaiet

In het geval van pezzottaïet wordt de chatoyantie veroorzaakt door naaldvormige precipitaten die loodrecht staan ten opzichte van de richting van het kattenoogeffect. Microscopisch onderzoek heeft geen bewijs van buisjes of vezels aangetoond in de onderzochte monsters. In plaats daarvan zorgt de uitlijning van naaldvormige precipitaten langs een van de drie orthorombische kristalassen van chrysoberil voor het opvallende kattenoogfenomeen.

Slijpsel en vorm voor optimaal effect

Dit optische effect lijkt op de schittering van een klosje zijde, waarbij de lichtgevende streep van gereflecteerd licht altijd loodrecht staat op de richting van de interne vezels. Om de zichtbaarheid van het kattenoogeffect te maximaliseren, worden pezzottaïet-edelstenen doorgaans geslepen als cabochons: ronde stenen met een vlakke onderkant. Deze vorm, waarbij de vezels of vezelachtige structuren parallel aan de basis zijn uitgelijnd, levert de mooiste geslepen exemplaren op die een enkele, scherpe lichtband vertonen die over de steen beweegt wanneer deze wordt gedraaid.

Kwaliteitsoverwegingen

Chatoyante pezzottaïet-edelstenen van lagere kwaliteit vertonen een meer gebandeerd effect, vergelijkbaar met dat van kattenoogkwartsvariëteiten. Gefacetteerde stenen geven het kattenoogeffect over het algemeen niet goed weer, waardoor de cabochonslijpvorm de voorkeur geniet voor dit optische fenomeen.

Natuurlijke edelstenen te koop in onze edelstenenwinkel