Czym są zjawiska optyczne w kamieniach szlachetnych?

Zjawiska optyczne w kamieniach szlachetnych

Zjawiska optyczne w kamieniach szlachetnych wynikają ze sposobu, w jaki światło oddziałuje ze strukturą krystaliczną kamienia szlachetnego. To oddziaływanie lub interferencja może przybierać formę rozpraszania światła, odbicia, załamania, dyfrakcji, absorpcji lub transmisji.

Adularescencja

Adularescencja to zjawisko niebieskiej poświaty odbijającej się na wypukłej powierzchni kaboszonu kamienia księżycowego. Zjawisko migotania wynika z interakcji światła z warstwą drobnych kryształków „albitu” w kamieniach księżycowych. Grubość warstwy tych maleńkich kryształków decyduje o jakości niebieskiego migotania. Im cieńsza warstwa, tym lepszy niebieski błysk. Zazwyczaj objawia się to jako falujący efekt świetlny. Kamień księżycowy to skaleń ortoklazowy, którego inna nazwa to "selenit". Rzymianie nazywali go Astrion.

Asteryzm

Szlifierze kamieni szlachetnych często decydują się na szlif kaboszonowy, gdy kamienie są niskiej jakości. Gdy w takich kamieniach szlachetnych i kamieniach światło pada na powierzchnię kaboszonu i tworzy promienie przypominające gwiazdę, zjawisko to nazywa się asteryzmem. Zwykle obserwuje się gwiazdy 4-promienne i 6-promienne. Dzieje się tak, gdy igiełkowate inkluzje lub jedwab wewnątrz kryształu są zorientowane wzdłuż więcej niż jednej osi.

Efekt kociego oka

Od francuskiego słowa "Chat", które oznacza kota. Efekt kociego oka odnosi się do zjawiska przypominającego otwieranie i zamykanie kociego oka. Możemy je zaobserwować z doskonałą wyrazistością w kamieniu szlachetnym, jakim jest chryzoberyl kocie oko. Kamienie szlachetne z efektem kociego oka mają pojedynczą, ostrą smugę, czasem dwie lub trzy smugi, biegnące w poprzek wypukłej powierzchni kaboszonu. Kamienie szlachetne z efektem kociego oka w szlifie kaboszonowym są cięte tak, aby podkreślić to zjawisko. Proste igły w strukturze krystalicznej kamienia są ułożone prostopadle do kierunku efektu. Dlatego gdy pada na nie światło, widoczna jest ostra smuga. W najlepszych okazach wykazujący ten efekt chryzoberyl kocie oko wizualnie dzieli powierzchnię na dwie połowy. Kiedy kamień porusza się pod światłem, możemy dostrzec tzw. efekt mleka i miodu.

Iryzacja

Iryzacja jest również znana jako goniochromizm – zjawisko, w którym powierzchnia materiału wykazuje różne kolory wraz ze zmianą kąta patrzenia. Można ją łatwo zaobserwować na szyi gołębia, bańkach mydlanych, skrzydłach motyla, masie perłowej itp. Nieregularność powierzchni oraz duże przestrzenie międzywęzłowe pozwalają światłu przechodzić i odbijać się od wielu powierzchni (dyfrakcja), wywołując wielobarwny efekt wizualny. W połączeniu z interferencją daje to spektakularny rezultat. Naturalne perły wykazują iryzację, która bardzo różni się od ich barwy podstawowej. Perły tahitańskie odznaczają się silną iryzacją.

Gra barw

Cudowny kamień szlachetny zwany opalem prezentuje piękną barwę. Opale ogniste z Lightning Ridge w Australii (ukazujące zmieniające się plamy świetlistych barw widmowych na czarnym tle) słyną z tego zjawiska. Choć ta gra barw jest rodzajem iryzacji, niemal wszyscy sprzedawcy kamieni szlachetnych błędnie nazywają ją "ogniem". Ogień to termin gemmologiczny – jest to dyspersja światła odbitego w kamieniach szlachetnych. Zazwyczaj jest ona widoczna w diamencie. Jest to prosta dyspersja światła. W przypadku opali nie mamy do czynienia z dyspersją, dlatego używanie słowa "ogień" jest błędne.

Zmiana barwy

Najlepszym przykładem zmiany barwy jest aleksandryt. Te kamienie szlachetne i inne kamienie wyglądają zupełnie inaczej w świetle żarowym w porównaniu z naturalnym światłem dziennym. Wynika to w dużej mierze ze składu chemicznego tych kamieni szlachetnych, a także z silnej absorpcji selektywnej. Aleksandryt wydaje się zielony w świetle dziennym, natomiast w świetle żarowym przybiera czerwoną barwę. Szafir, a także turmalin, aleksandryt i inne kamienie również mogą wykazywać zmianę barwy.

Labradoryzacja

Labradoryzacja to rodzaj iryzacji, jednak ze względu na zbliźniaczenia kryształów jest ona silnie kierunkowa. Zjawisko to występuje w kamieniu szlachetnym, jakim jest labradoryt.