რა არის საიუველირო თვლების ოპტიკური მოვლენები?

საიუველირო თვლების ოპტიკური მოვლენები

საიუველირო თვლების ოპტიკური მოვლენები გამოწვეულია იმით, თუ როგორ ურთიერთქმედებს სინათლე საიუველირო თვლის კრისტალურ სტრუქტურასთან. ეს ურთიერთქმედება ან ინტერფერენცია შეიძლება გამოვლინდეს სინათლის გაბნევის, არეკვლის, გარდატეხის, დიფრაქციის, შთანთქმის ან გამტარობის სახით.

ადულარესცენცია

ადულარესცენცია არის ლურჯი ელვარების ფენომენი, რომელიც აირეკლება მთვარის ქვის გუმბათოვანი კაბოშონის ზედაპირზე. ციმციმის ეს ფენომენი წარმოიქმნება მთვარის ქვებში არსებულ პატარა „ალბიტის“ კრისტალების ფენასთან სინათლის ურთიერთქმედებით. ამ პაწაწინა კრისტალების ფენის სისქე განსაზღვრავს ლურჯი ციმციმის ხარისხს. რაც უფრო თხელია ფენა, მით უკეთესია ლურჯი ნათება. ეს, როგორც წესი, ტალღოვანი სინათლის ეფექტის სახით ვლინდება. მთვარის ქვა არის ორთოკლაზის მინდვრის შპატი, მისი სხვა სახელწოდებაა "სელენიტი". რომაელები მას ასტრიონს (Astrion) უწოდებდნენ.

ასტერიზმი

საიუველირო თვლების მჭრელები ხშირად კაბოშონის ფორმას ირჩევენ, როდესაც ქვები დაბალი ხარისხისაა. ასეთ საიუველირო თვლებსა და ქვებში, როდესაც სინათლე კაბოშონის ზედაპირს ეცემა და ვარსკვლავისებრ სხივებს წარმოქმნის, ამ მოვლენას ასტერიზმი ეწოდება. ჩვეულებრივ, 4-სხივიანი და 6-სხივიანი ვარსკვლავები შეიმჩნევა. ეს მაშინ ხდება, როდესაც კრისტალში ნემსისებრი ჩანართების, ანუ „აბრეშუმის“, ორიენტაცია ერთზე მეტ ღერძზეა განლაგებული.

კატის თვალის ეფექტი

მომდინარეობს ფრანგული სიტყვიდან "Chat", რაც კატას ნიშნავს. ირიზაცია (კატის თვალის ეფექტი) გულისხმობს მოვლენას, რომელიც კატის თვალის გახელასა და დახუჭვას წააგავს. ამ მოვლენას დიდი სისუფთავით ვხვდებით ქრიზობერილის კატის თვალის საიუველირო თვალში. კატის თვალის საიუველირო თვლებს აქვთ ერთი მკვეთრი ზოლი, ზოგჯერ კი ორი ან სამი ზოლი, რომელიც გუმბათოვანი კაბოშონის ზედაპირს კვეთს. კაბოშონის ფორმის კატის თვალის საიუველირო თვლები ისე იჭრება, რომ ეს ეფექტი მაქსიმალურად გამოიკვეთოს. ქვის კრისტალური სტრუქტურის სწორი ნემსისებრი ჩანართები ამ მოვლენის პერპენდიკულარულია. ამიტომ, როდესაც მასზე სინათლე ეცემა, ჩნდება მკვეთრი ზოლი. საუკეთესო შემთხვევებში, კატის თვალის ეფექტის მქონე ქრიზობერილი ზედაპირს ვიზუალურად ორ ნახევრად ყოფს. სინათლის ქვეშ ქვის მოძრაობისას შეგვიძლია დავინახოთ „რძისა და თაფლის“ ეფექტი.

ირიზაცია

ირიზაციას ასევე უწოდებენ გონიოქრომიზმს — ფენომენს, რომლის დროსაც მასალის ზედაპირი ხედვის კუთხის შეცვლისას სხვადასხვა ფერს ავლენს. ის ადვილად შესამჩნევია მტრედის კისერზე, საპნის ბუშტებზე, პეპლის ფრთებზე, სადაფზე და ა.შ. ზედაპირის არათანაბრობა და დიდი შუალედური სივრცეები საშუალებას აძლევს სინათლეს გაიაროს და აირეკლოს მრავალი ზედაპირიდან (დიფრაქცია), რაც იწვევს მრავალფეროვან ვიზუალურ ეფექტს. ინტერფერენციასთან კომბინაციაში შედეგი დრამატულია. ბუნებრივი მარგალიტები ავლენენ ირიზაციას, რომელიც ძალიან განსხვავდება მათი ძირითადი ფერისგან. ტაიტური მარგალიტები გამოირჩევა ძლიერი ირიზაციით.

ფერების თამაში

საოცარი საიუველირო თვალი, რომელსაც ოპალი ეწოდება, ავლენს ულამაზეს ფერს. ცეცხლოვანი ოპალები ლაითნინგ-რიჯიდან, ავსტრალიიდან (რომლებიც შავ ფონზე მანათობელი სპექტრული ფერების ცვალებად ლაქებს აჩვენებენ) ცნობილია ამ ფენომენით. მიუხედავად იმისა, რომ ფერთა ეს თამაში ირიზაციის ერთ-ერთი სახეობაა, საიუველირო თვლებით მოვაჭრეთა თითქმის ყველა წარმომადგენელი მას შეცდომით "ცეცხლს" უწოდებს. ცეცხლი გემოლოგიური ტერმინია, ეს არის საიუველირო თვლებში არეკლილი სინათლის დისპერსია. ის, როგორც წესი, ხილულია ალმასში. ეს არის სინათლის მარტივი დისპერსია. ოპალების შემთხვევაში ეს არ არის დისპერსია და, შესაბამისად, სიტყვა "ცეცხლის" გამოყენება არასწორია.

ფერის ცვლა

ფერის ცვლილების საუკეთესო მაგალითი ალექსანდრიტია. ეს საიუველირო თვლები და ქვები ვარვარების შუქზე ბუნებრივი დღის სინათლისგან სრულიად განსხვავებულად გამოიყურება. ეს დიდწილად განპირობებულია საიუველირო თვლების ქიმიური შემადგენლობითა და ძლიერი შერჩევითი შთანთქმით. ალექსანდრიტი დღის სინათლეზე მწვანე ჩანს, ვარვარების შუქზე კი — წითელი. საფირონი, ასევე ტურმალინი, ალექსანდრიტი და სხვა ქვებიც შეიძლება ავლენდეს ფერის ცვლილებას.

ლაბრადორესცენცია

ლაბრადორესცენცია ირიზაციის ნაირსახეობაა, თუმცა კრისტალების შეწყვილების გამო ის მკვეთრად მიმართულია. ამ მოვლენის ნახვა შესაძლებელია ლაბრადორის საიუველირო თვალში.